Erzurum Olur’da 250 yıllık Karnavas bezi kadınların elinde yeniden dokunuyor

Erzurum'un Olur ilçesinde kadınlar, yaklaşık 250 yıllık geçmişe sahip Karnavas bezini geleneksel yöntemlerle dokuyarak hem kültürel mirası yaşatıyor hem de aile ekonomisine katkı sağlıyor.

Olur ilçesine bağlı Ormanağzı Mahallesi'nin eski adı Karnavas'tan ismini alan yöresel dokuma, yüzde 100 pamuk ipliğiyle bezayağı tekniği kullanılarak kamçılı tezgahlarda hazırlanıyor.

Kendine özgü motifleri ve ince dokusuyla dikkati çeken Karnavas bezi, geçmişte kadınlar tarafından başörtüsü olarak kullanılırken günümüzde şal, salon takımı ve çeşitli ev dekorasyon ürünlerine dönüştürülüyor.

Geçmişte evlerdeki tezgahlarda dokunarak kuşaktan kuşağa aktarılan gelenek, zamanla unutulmaya yüz tuttu. Olur Kaymakamlığı ve İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün 2019'da başlattığı çalışmalarla yeniden canlandırılan dokuma, kadınların emeğiyle gelecek nesillere aktarılıyor.

Olur Kaymakamlığınca 2021'de coğrafi işaretle tescillenen Karnavas bezi, Olur Halk Eğitimi Merkezi bünyesindeki iki atölyede kadınların elinde yeniden üretiliyor.

İlçe Milli Eğitim Müdürü Halil İbrahim Güney, AA muhabirine, ilçenin Kafkaslar'a açılan geçiş yolları üzerinde bulunması nedeniyle tarih boyunca farklı medeniyetlere ev sahipliği yaptığını, bu kültürel etkileşimin çeşitli el sanatlarına da yansıdığını söyledi.

Karnavas bezinin, ilçenin kültürel mirasının önemli örneklerinden biri olduğunu belirten Güney, Ormanağzı Mahallesi'nde kadınların geçmişte bu dokumayı yaygın biçimde bildiğini ve farklı örnekler ortaya koyduğunu ifade etti.

33 farklı motif ilmek ilmek işleniyor

Dokuma geleneğini yeniden yaşatmak amacıyla 2019'da çalışma başlattıklarını anlatan Güney, bez üzerinde yaklaşık 33 farklı motif tespit ettiklerini belirtti.

Güney, motiflerin sonradan kumaşa işlenmediğini, dokuma sırasında ortaya çıktığını dile getirerek, şöyle konuştu:

"Karnavas bezi, üzerinde yaklaşık 33 tane farklı motif tespit edebildik. Tek tek ilmek ilmek işlenen, içinde matematiğin, mantıksal zekanın, görselliğin, estetiğin buluştuğu bir bez dokuma. Sonradan işlenen bir nakış değil. Tamamen hisle, duyguyla yapılan bir şey. Bizim insanımız geçmişte resmi, mimariyi veya heykeli kullanmadığı için bütün duygusunu, hissiyatını eline, fikrine, gönlüne yansıtmak adına bezine işlemiş. Bunu hissettirmeye çalışmış. Böyle kırsal bölgelerde kadın istihdamını artırmak, üretime bir şekilde katkı sağlamak ciddi anlamda önem taşıyor. Bu bezin biraz daha geniş kitlelere ulaştırılması lazım. Biraz daha pazarlaması noktasında desteklere ihtiyaç var.

Kadınlar, 2-3 günde çalıştıkları bir ürünün ortaya çıkan maddi değeri o ürünü karşılayamayacak düzeyde çok düşük kalmasına rağmen sırf üretme odaklı olarak çok ciddi anlamda bir şeyler ortaya koyuyorlar. Hem de aynı zamanda kültürün yaşatılması adına çok kıymetli. Motifler 3 bin yıllık Türk kültürünü yansıtıyor. Orta Asya'dan, Kafkaslar'dan, Anadolu'ya gelen kültürün yaşatılması, yeni kuşaklara aktarılması bizim için çok önemli. 2019'dan sonraki süreçte 40'ın üzerindeki kadına bu sanatı öğrettik."

Kadınlar bezin daha da yaygınlaşmasını istiyor

Olur Halk Eğitimi Merkezi'nde iki yıldır kursiyer olan Ayşe Özdemir de dokumayı öğrenerek gelecek nesillere aktarmak istediklerini söyledi.

Karnavas bezinin geçmişteki öneminin unutulmaması gerektiğini dile getiren Özdemir, "Hem öğrenmek hem de bunu geleceğe taşımak istiyoruz. Bunun geçmişte kapalı kalmasını istemiyoruz. Yeni nesil de bunu öğrenmeli. Geçmişin büyük bir kültürü var. Hem burada bir geçim kaynağı olmuş hem de yıllarca emekle üretilmiş. Biz de şimdi devletin verdiği imkanlarla üretim yapmaya çalışıyoruz." dedi.

Usta öğreticilerden Nuriye Tütüncü ise bezin çıktığı köy olan Ormanağzı Mahallesi'nde doğduğunu ve gençlik yıllarında annesinden öğrendiği bez yapımını yıllar sonra yeniden yapmaktan büyük mutluluk duyduğunu kaydetti.

Merkezde daha çok üretim yapmak istediklerini aktaran usta öğretici Özgül Kılıç, "Karnavas bezinin özelliği yüzde yüz pamuk olması. Desenlerimizin kendi bu yöremize ait olması. Motiflerimiz hepsi ayrı ayrı ve her şey el emeği. Bezin tarihinde başörtüsü olarak başlandı ama biz şu an salon takımı, sehpa, masa, konsol, şal olarak şekillendiriyoruz." diye konuştu.